Mezar Taşları Suskun Mudur? Cebeci Askeri Şehitliği’nin ve Anıtının söyledikleri ve Söylemedikleri Üzerine
Esra Dabağcı

Öz

Bu çalışma, bir askeri mezarlık olan Cebeci Askeri Şehitliği’nin ve bu mezarlıkla, verdiği mesaj ve konumundan dolayı, bütünleşik bir yapı oluşturan Atatürk ve Şehitler Anıtı’nın ziyaretçilere neler söylediğini etnografik bir gözle inceleyerek anlamayı hedeflemektedir. Dahası anıtların veya anıtsal yapıların ziyaretçileri ile kurduğu ilişkiyi yalnızca anıtın kendi mesajını dikte ettiği tek yönlü bir bağlam olarak değerlendirmeden ziyaretçilerin bireysel ve kollektif bellekleri aracığıyla bulundukları katkıları ve müdahaleleri görmeyi amaçlamaktadır. Bu yüzden bu çalışma, Cebeci Askeri Şehitliği’ne yalnızca devletin kendisinin cisimleştiği bir yapıt olarak değil, aynı zamanda bir mezarlık olarak da bakmaktadır. Cebeci Askeri Şehitliği’nde kaybedilenlerin nasıl temsil edildiği, bu temsiliyetlerdeki farklılıklar, benzerlikler ve tikellikler şehitlikte bulunan anıtlar, mekanın düzenlenme biçimi ve özellikle de mezar taşları üzerinden okunmaya çalışılmıştır.

Anahtar Terimler

toplumsal bellek; anıtlar; mezarlıklar; şehitlik; Cebeci Askeri Şehitliği
DOI: https://doi.org/10.17572/mj2014.2.87121

Kaynakça

Mart Şehitler Günü ve 19 Eylül Gaziler Gününde yapılacak törenler hakkında yönetmelik (24 Ağustos 2003). [Çevrimiçi] Erişim: 20 Kasım 2014, http://mevzuat.meb.gov.tr

asker ‘doğal afet şehidi’ sayıldı.(16 Ekim 2012). Hürriyet. Erişim: 20 Kasım 2014, http://www.hurriyet.com.tr

Asad, T. (2007). Sekülerliğin biçimleri: Hırisitiyanlık, İslamiyet, modernlik. F. B. Aydar (Çev.). İstanbul: Metis.

Askerî Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM) 3. Daire (8 Temmuz 2010). Karar no: E. 2010/566. şehit sayılma. Erişim: 20 Kasım 2014, http://www.msb.gov.tr/ayim/Ayim_karar_detay.asp

Assmann, J. (2001). Kültürel bellek: eski yüksek kültürlerde yazı, hatırlama ve politik kimlik. A. Tekin (Çev.). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.

Bakanlık’tan doğal afet şehidi açıklaması (17 Ekim 2012). Hürriyet. Erişim: 20 Kasım 2014, http://www.hurriyet.com.tr

Balandier, G. (2010). Siyasal antropoloji. D. Çetinkasap (Çev.). İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Bell, D. (2003). Mythscapes: memory, mythology and national identity. British Journal of Sociology, 54(1), 63-81. doi: 10.1080/0007131032000045905

Değirmencioğlu, S. (2014). Kamusal alanın çatışma belleğine dönüştürülmesi. Serdar Değirmecioğlu (Der.), içinde, Öl dediler öldüm: Türkiye’de şehitlik mitleri (s.331-350). İstanbul: İletişim Yayınları.

Diyanet İşleri Başkanlığı (2014). Dini kavramlar sözlüğü. [Çevrimiçi] Erişim: 20 Kasım 2014, https://kurul.diyanet.gov.tr/SoruSor/DiniKavramlarSozlugu.aspx

Doris, F., Kellaher, L.ve Neophytou, G. (2005). The secret cemetery. Oxford ve New York: Berg.

Eroğlu, C., Yarar, H. ve Türker, M. (Haz.), (1999). Yurtiçi şehitlikler. Ankara: Millî Savunma Bakanlığı Personel Dairesi Başkanlığı.

Foucault, M. ve Miscowiec, J (1986). Of other spaces. Diacritics, 16(1), 22-27.

Gedik, E. (2014). Ölüm ve şehitlik ile yeniden kurulan hayatlar: oğlunu silahlı çatışmada kaybeden asker anneleri. Serdar Değirmecioğlu (Der.), içinde, Öl dediler öldüm: Türkiye’de şehitlik mitleri (s. 253-290). İstanbul: İletişim Yayınları.

Gemalmaz, H. B. (2009). Terörle mücadele mağdurlarına sağlanan haklar ve özellikle kira yardımı hakkı. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, 67(1-2), 3-42.

Gülhane Askeri Tıp Akademisi (t.y.). Şehit varislerine sağlanan haklar. Erişim: 20 Kasım 2014, http://www.gata.edu.tr/soshizweb2/sehit-1.htm

Gülpınar, T. (2012). Anıtkabir’in unutulan kabirleri. P.Melis Yelsalı-Parmaksız (Der.), içinde, Neye Yarar Hatıralar? Bellek ve Siyaset Çalışmaları (s.81-141). Ankara: Phoenix.

Ingold, T. ve Vergunst, J. L. (2008). Introduction. Tim Ingold ve Jo Lee Vergunst (Der.), içinde, Ways of walking: ethnography and practice on foot (s.1-19). Hampshire; Burlington: Ashgate Publishing.

Kantorowicz, E. (2011). Ortaçağ siyasi düşüncesinde “vatan için ölmek-pro patria mori” E. Öz (Çev.), Cemal Bali Akal (Der.), içinde, Devlet kuramı (s.109-125). Ankara: Dost Yayınları.

Milli Savunma Bakanlığı (MSB) (1971). Şehitliklerimiz. Ankara: Harita Genel Müdürlüğü Matbaası.

Mosse, L. G. (1979). National cemetaries and national revival: the cult of fallen soldiers in Germany. Journal of Contemporary History. 14(1), 1-20. doi: 10.1177/002200947901400101

Mosse, L. G. (1991). Fallen soldiers: reshaping the memory of the world wars. New York ve Oxford: Oxford University Press.

Nora, P. (2006). Hafıza mekanları. M. E. Özcan (Çev.). Ankara: Dost Kitapevi Yayınları.

Oğlum doğum gününde öldü, vatan sağ olmasın (8 Ağustos 2007). Sabah. Erişim: 20 Kasım 2014, arsiv.sabah.com.tr

Orhan’ın şehitlik davası AİHM’de (15 Kasım 2006). Vatan. Erişim: 20 Kasım 2014, www.gazetevatan.com

Öz, A. (2014). Anlam kaybının telafisi ile siyasi konumlar arasında: Türkiye’de İslamcılığın şehitlik ve şahitlik anlayışları üzerine bir tasvir denemesi. Serdar Değirmecioğlu (Der.), içinde, Öl dediler öldüm: Türkiye’de şehitlik mitleri (s.31-87). İstanbul: İletişim.

Özel, M. (Haz.), (1999). 2000’li yıllara girerken Türk ordusu. Ankara: Kültür Bakanlığı Türk Şehitleri ve Anıtları Vakfı.

Sherman, D. J. (1998). Bodies and names: the emergence of commemoration in interwar France. The American Historical Review, 103(2), 443-466. doi:10.1086/ahr/103.2.443

Şehit sayılamadı: nöbette kalp krizinden ölen oğlunun şehit sayılmasını istiyor (24 Nisan 2014). Sözcü. Erişim: 20 Kasım 2014, www.sozcu.com.tr

Şentürk, B. (2012). İki tarafta evlat acısı. İstanbul: İletişim.

Terörle mücadele kanunu (TMK) (12 Nisan 1991). [Çevrimiçi] Erişim: 20 Kasım 2014, http://www.mevzuat.gov.tr

Thomson, A. (1990). The anzac legend: exploring national myth and memory in Australia. Raphale Samuel ve Paul Thompson (Der.), içinde, The myths we live by (s.73-82). London; New York: Routledge.

Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) (t.y.). Şehitlerimiz ve gazilerimiz: sıkça sorulan sorular. Erişim: 20 Kasım 2014, http://www.tsk.tr/22_sehit_gazi/22_6_sorular/sikca_sorulan_sorular.html

Türkmen, Z., Çalışkan, A. ve İlhan, F. (Haz.), (2007). Çanakkale savaşı anıtları ve şehitlikleri. Ankara: Genelkurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları.

Vatan sağ olmasın (28 Mayıs 2008). Vatan. Erişim: 20 Kasım 2014, www.gazetevatan.com

Vatan sağ olsun demiyorum (21 Kasım 2008). Milliyet. Erişim: 20 Kasım 2014, www.milliyet.com.tr

Wright, E. A. (2005). Rhetorical spaces in memorial places: the cemetery as a rhetorical memory place/space. Rhetoric Society Quarterly, 35(4), 51-81. doi:10.1080/02773940509391322

Yelsalı-Parmaksız, P. M. (2012). Çanakkale bellek savaşı. P.Melis Yelsalı-Parmaksız (Der.), içinde, Neye yarar hatıralar? bellek ve siyaset çalışmaları (s.281-301). Ankara: Phoenix.

Yılmaz, A. (2011). Bellek topografyasında özgürlük: gelibolu savaş alanları ve mekansal bir deneyim olarak hatırlama. Leyla Neyzi (Der.), içinde, Nasıl hatırlıyoruz? Türkiye’de bellek çalışmaları (s.187-216). İstanbul:Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.