Türk Dış Politikasında Göç ve Mülteci Rejimi
Gökçe Bayındır Goularas, Ulaş Sunata

Öz

Tarihi ve bulunduğu coğrafi konumu gereği göç alan, göç veren ve transit ülke özelliği taşıyan Türkiye’de, 20. yüzyıl başından bu yana pek çok farklı göç olgusu ile karşılaşılmış ve dönemin ve şartların özelliklerini yansıtan göç siyasetleri uygulanmıştır. Osmanlı İmparatorluğu son dönemi ve Türkiye Cumhuriyeti ulus-devlet kurulum süreci göçleri, Türkiye’den Kuzey-Batı Avrupa’ya emek göçü ve devamında farklı göç çeşitleri ve 1990’lardan beri ivmeyle artan göç çeşitleri olarak üç ana başlıkta toplanabilecek olan göç süreçleri Türk göç siyasetinin belirleyici dönemlerini oluşturmuşlardır. Diğer taraftan, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası anlaşmalar, Avrupa Birliği (AB) uyum süreci ve Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP) dış politikası günümüz göç politikalarını şekillendiren unsurlardır.
Bu makalede, göç olgusu, göç politikaları çerçevesinde değerlendirilecek ve AKP dış politikasının Türkiye’deki göç ve mülteci rejiminin yapısına olan etkileri incelenecektir. Türkiye’de göç ve göç siyasetlerinin tarihi analizini takiben, özellikle 2000’li yıllardan itibaren Türkiye’nin göç siyaseti, göç ve mülteci rejimi, düzensiz göçe karşı aldığı önlemler, vize politikaları ve kurumsallaşma gibi konular üzerinde durulacaktır.

Anahtar Terimler

dış politika; göç; göç siyaseti; mülteci; Türkiye; AKP
DOI: https://doi.org/10.17572/mj2015.1.1240

Kaynakça

Apap, J., Carrera, S. & Kirişci, K. (2004). Turkey in the European area of freedom, security and justice. Centre for European Policy Studies.EU-Turkey Working Papers. No. 3/August 2004.

Ataman, S. (2014). Asylum policy of Turkey. Erişim: http://www.multeci.net/index.php?option=com_content&view=article&id=60:turkiyenin-iltica-politikasi&catid=36:turkiyenin-iltica-sistemi&Itemid=16 24 Nisan 2014.

Avrupa Konseyi İnsan Hakları Komiseri Thomas Hammarberg’in 28 Haziran-3 Temmuz 2009 tarihleri arasında Türkiye’yi ziyaretini müteakiben hazırladığı Siyasi sığınmacıların ve mültecilerin insan hakları raporu, Erişim : https://wcd.coe.int/ViewDoc.jsp?id=1599629&Site=CommDH 22.12.2014

Bayındır Goularas, G. (2012). 1923 Türk-Yunan Nüfus Mübadelesi ve Günümüzde Mübadil Kimlik ve Kültürlerinin Yaşatılması, Alternatif Politika, 4 (2), 129-146. Erişim: http://www.alternatifpolitika.com/page/docs/temmuz-2012-sayi2/fulltext/gokcebayindirgoularas.pdf 12.12.2014 .

BBC Türkçe. (2013) “AFAD: Türkiye'de mülteci sayısı 600 bini geçti.” Erişim: http://www.bbc.co.uk/turkce/multimedya/2013/10/131022_vid_afad_multeci.shtml 22 Ekim 2013.

Çiçekçi, B. (ed.). (2009). Göç Terimleri Sözlüğü. Cenevre: Uluslararası Göç Örgütü Yayınları.

Davutoğlu, A. (2008). Turkey’s Foreign Policy Vision: An Assessment of 2007. Insight Turkey, 10 (1), 77-96.

Güner, C. (2007). İltica konusunda Türkiye’nin Yol Haritası : Ulusal Eylem Planı. AÜHFD, 56 (4), 81-109. Erişim http://auhf.ankara.edu.tr/dergiler/auhfd-arsiv/AUHF-2007-56-04/AUHF-2007-56-04-guner.pdf 10.02.2015

International Organization for Migration, the Migration agency in Turkey, Erişim: http://www.turkey.iom.int/index.htm 05.11.2014

İçduygu, A. ve Yükseker, D. (2010). Rethinking Transit Migration in Turkey : Reality and Re-presentation in the Creation of a Migratory Phenomenon. Population, Space and Place, 18, 441-456.

Kahya, Ö, ve Sallan Gül, S. (2013). Bir Uydu Kent Örneği Olarak Isparta’dan Sığınmacılık Sorununun Görünümleri, Uluslararası Katılımlı VII. Sosyoloji Kongresi, Yeni Toplumsal Yapılanmalar: Geçişler, Kesişmeler, Sapmalar Bildiri Kitabı II, Editör: Muammer Tuna, 02-05 Ekim 2013, Muğla, ss.141- 158.

Kılıç, T. (2013). “Kentlerdeki ‘görünür’ mülteciler.” Erişim: http://www.multeci.org.tr/haberdetay.aspx?Id=71 10 Mart 2015

Meirowitz, M. (2010). Obama’s and Davutoğlu’s Future Visions: Compatible, Contradictory or Phantasm? Turkish Policy Quarterly, 8 (3), 91-92.

Ong, A. (1999). Flexible citizenship: The culturallogics of transnationality. North Carolina: Duke University Press.

Öner, S. (2011a). Europeanization of Turkish Foreign Policy and Increasing Multidimensional Approach, EurOrient, “Turquie: La Nouvelle Politique Exterieure Turque Entre Le Mythe ‘Europeen’ et la Nostalgie ‘Ottomane’”, 35-36, s. 217-236.

Öner, S. (2011b). The Place of the EU in Multi-Dimensional Turkish Foreign Policy. Kanat, K. B., Üstün, K., Yılmaz, N. (Der.), içinde, History, Politics and Foreign Policy in Turkey, 171-192. Ankara: SETA Yayınları.

Öner, S. (2013). Soft Power in Turkish Foreign Policy: New Instruments and Challenges. Euxeinos: Governance and Culture in the Black Sea Region, 10, s. 7-15.

Özcan, M. ve Usul, A. U. (2010). Understanding the New Turkish Foreign Policy: Changes within Continuity Is Turkey Departing From the West? International Law and Politics, 6 (21).

Özçürümez, S. ve Türkay, Ş. (2011). Türkiye’de İltica Politikası, Aktörleri ve Çalışmaları: Bir Epistemik Topluluk Oluşurken. İltica, Uluslararası Göç ve Vatansızlık: Kuram, Gözlem ve Politika, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği Yayınları, 28-48.

Özsöz, M. (2013). Türkiye’nin AB Üye Ülke Vatandaşlarına Uyguladığı Vize Politikası ve AB Üye Ülke Vatandaşlarının Türkiye’ye Vizesiz Seyahatine İlişkin Senaryo. İKV Değerlendirme Notu.

Phillips, C. (2013) “Daha kaç kişi? – Suriye’deki çatışmada mültecilerin sayısı iki milyonu aştı” Erişim: http://www.amnesty.org.tr/ai/node/2260 02 Şubat 2015

Polis Akademisi. (2012). Küresel Göç ve Fırsatçıları: Türkiye’de Yasadışı Göçmenler ve Göçmen Kaçakçıları. (UTSAM Raporlar Serisi No. 18). Erişim http://utsam.org/images/upload/attachment/1UTSAM_Yasadisi_Goc_Gocmen_Kacakciligi.pdf

Sözen, A. (2006, 22-25 Mart). Changing Fundamental Principles of Turkish Foreign Policy Making. Annual Conference of the International Studies Association’da sunuldu, San Diego, USA.

Sunata, U. (2013). Sosyoloji İçin Emek Göçünü Yeniden Tanımlamak. VII. Ulusal Sosyoloji Kongresi (Yeni Toplumsal Yapılanmalar: Geçişler, Kesişmeler, Sapmalar) 2-5 Ekim 2013-Muğla: Bildiri Kitabı. Muğla: Sıtkı Koçman Üniversitesi.

Szymanski, A. (2009). Turkish Foreign Policy in 2007-2009: Continuity or Change?. Polish Quarterly of International Affairs, 19 (2).

Şandır, M. (2011). Sınırlar ve Sığınmacılar: Bir Suriye Örneği-II. İstanbul Barosu Paneli’nde sunuldu. Erişim: http://www.istanbulbarosu.org.tr/images/haberler/MEHMETSANDIRTEBLIG.pdf 15 Ocak 2015

Taştan, N. (2013) Suriye’den Gelen Sığınmacılar Bakımından Türkiye’de Durum. Erişim: http://www.tr.boell.org/web/110-1570.html 12 Nisan 2014

T.C. Avrupa Birliği Bakanlığı. (2014). Türkiye-AB Vize Muafiyeti Süreci Ve Geri Kabul Anlaşması Hakkında Temel Sorular Ve Yanıtları. Erişim: http://www.ab.gov.tr/files/pub/turkiye_ab_vize_muafiyeti_sureci_ve_geri_kabul_anlasmasi_hakkinda_temel_sorular_ve_yanitlari.pdf 10.02.2015

T.C. Başbakanlık. Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı. (2015) Erişim: http://www.ytb.gov.tr/tr/kurumsal-kategori/841-hakkimizda 09 Ocak 2015

T.C. Dışişleri Bakanlığı. Türkiye’nin İnsan Ticareti ile Mücadelesi. Erişim http://www.mfa.gov.tr/turkiye_nin-insan-ticaretiyle-mucadelesi-.tr.mfa 12.02.2015

T.C. Dışişleri Bakanlığı. Türkiye’nin Yasadışı Göçle Mücadelesi. Erişim http://www.mfa.gov.tr/turkiye_nin-yasadisi-gocle-mucadelesi-.tr.mfa 12.02.2015

T.C. İçişleri Bakanlığı, Göç İdaresi Genel Müdürlüğü. (2015) Erişim: http://www.goc.gov.tr/icerik/hakkimizda_308_309 09 Ocak 2015

T.C. İçişleri Bakanlığı, Göç İdaresi Genel Müdürlüğü. (2005). İltica ve Göç Mevzuatı,

Erişim: http://www.goc.gov.tr/files/files/iltica_goc.pdf 11.01.2015

T.C. İçişleri Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, İltica Göç İşlemleri, Erişim: http://www.egm.gov.tr/Sayfalar/iltica-goc-islemleri.aspx 11.01.2015

TBMM İnsan Hakları İnsan Haklarını İnceleme Komisyonu. (2012). Ülkemize Sığınan Suriye Vatandaşlarının Barındıkları Çadırkentler Hakkında İnceleme Raporu. 24. Dönem 2.Yasama Yılı, s. 4-12.

TBMM, Sınıraşan Örgütlü Suçlara Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesi’ne-Ek Kara, Deniz ve Hava Yoluyla Göçmen Kaçakçılığına Karşı Protokol, TBMM, Erişim: https://www.tbmm.gov.tr/kanunlar/k4803.html 15.12.2014

Tolay, J. (2012). Türkiye’de Mültecilere Yönelik Söylemler ve Söylemlerin Politikalara Etkisi. İltica, Uluslararası Göç ve Vatansızlık: Kuram, Gözlem ve Politika. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği Yayınları, s. 201-213.

Tüysüzoğlu, G. (2013). Milenyum Sonrası Türk Dış Politikası: Yeni Osmanlıcılık ve Türk Avrasyacılığı Ekseninde İnşa Edilen Bir Pragmatizm. Alternatif Politika, 5 (3), 295-323.